Định nghĩa

1. Tính từ:
   • Thông minh, nhanh trí, chóng hiểu: Chỉ người có trí óc nhanh nhạy, dễ tiếp thu, hiểu vấn đề một cách nhanh chóng và sáng suốt.

Ví dụ sử dụng

• Tính từ:
  • Chú bé rất sáng ý, mới nghe qua đã làm được ngay.
  • Cô học trò ấy sáng ý nên tiếp thu bài rất nhanh.
  • Để giải được câu đố này cần một người thật sáng ý.

Các cách sử dụng nâng cao

• "tỏ ra sáng ý": thể hiện sự thông minh, nhanh trí trong một tình huống cụ thể.
  • Trong cuộc họp, anh ấy đã tỏ ra rất sáng ý khi đưa ra giải pháp tối ưu.
• "sáng ý bẩm sinh": sự thông minh, nhanh nhạy có từ khi sinh ra.
  • Cậu bé có được sự sáng ý bẩm sinh, học đâu nhớ đó.

Biến thể và từ gần giống

• Sáng dạ (tt): Cũng có nghĩa là thông minh, dễ hiểu biết, thường dùng để khen trẻ em hoặc người học nhanh.
  • Đứa trẻ sáng dạ thường làm bố mẹ vui lòng.
• Sáng trí (tt): Trí óc sáng suốt, minh mẫn.
  • Dù đã cao tuổi nhưng cụ vẫn còn rất sáng trí.
• Nhanh trí (tt): Ứng biến nhanh, có phản xạ tốt trước tình huống.
  • Phải thật nhanh trí mới thoát khỏi tình huống nguy hiểm đó.

Từ đồng nghĩa

• Thông minh: Có trí tuệ, sự hiểu biết nhanh và sâu sắc.
• Linh lợi: Nhanh nhẹn, hoạt bát cả về thể chất lẫn trí óc.
• Minh mẫn (thường dùng cho người cao tuổi): Sáng suốt, sáng láng, tỉnh táo.

Từ trái nghĩa

• Chậm hiểu: Tiếp thu chậm, không nhanh nhạy.
• Đần độn: Kém thông minh một cách đáng kể.
• Tối dạ: Không sáng dạ, chậm hiểu.

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• Khôn ba năm, dại một giờ: Nhắc nhở dù thông minh (sáng ý) đến đâu cũng có lúc sai lầm, cần phải cẩn trọng.
• Mưu cao chẳng bằng chí dày: Sự thông minh, mưu lược (sáng ý) có thể không bằng sự kiên trì, bền bỉ.

1. tt. Thông minh, chóng hiểu: Chú bé rất sáng ý, mới nghe qua đã làm được ngay.